2026 Nobel Kimya Ödülü Fransız Henri Kagan ve Japon Kenso Soai’ye verildi

Nobel Kimya Ödülü’nün bu yılki sahipleri, İsveç’in başkenti Stockholm’de İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi’nde gerçekleştirilen bir basın toplantısıyla duyuruldu. Bu yılki ödül, kimyasal tepkimelerin bir molekülün birbirinin ayna görüntüsü olan iki biçiminden birini nasıl üretebildiğini ortaya koyan keşifleri nedeniyle iki bilim insanına verildi.

İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi Genel Sekreteri Ellen Moons, basın toplantısındaki açıklamasında, "Bu yılki ödül, kimyanın bir molekülün ayna görüntülerinden birini seçmesini sağlamakla ilgili. İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, 2026 Nobel Kimya Ödülü’nü, asimetrik organik sentezde doğrusal olmayan etkileri ve otokatalizi keşfetmeleri nedeniyle Henri Kagan ve Kenso Soai’ye vermeye karar verdi" dedi.

Nobel Kimya Ödülü Komitesi Başkanı Heiner Linke ise, "Bu yılki ödül, kimyanın temel ilkeleriyle ilgili. Birçok molekül, iki farklı biçimde bulunur. Ellerim gibi, birbirlerinin ayna görüntüsü gibidirler. Birbirlerine benzerler ama aynı değildirler. Ellerimi üst üste koyduğumda, tam olarak örtüştüremem. Bu moleküllere Yunancada ‘el’ anlamına gelen kelimeden türetilen ‘kiral’ (chiral) adı veriliyor. İlaçlarda kullanılan birçok etkin molekül de kiraldir. Molekülün bir biçimi tedavi edici etki gösterirken, diğer biçimi etkisiz olabilir ve bazı durumlarda zararlı bile olabilir. Kiralitenin kimyadaki bu önemi, önemli bir soruyu gündeme getiriyor. Bu nasıl ortaya çıkabiliyor? Kimya, iki ayna görüntüsünden birini nasıl seçiyor" dedi.

Linke, "Bu yılın ödülünün sahipleri, başka kiral moleküller kullanmadan yalnızca bir ayna görüntüsünü oluşturan bir kimyasal tepkimenin geliştirilmesini sağladı. Bu, milyarlarca yıl önce yaşamın kiralitesini ortaya çıkaran süreçlerden bu yana ilk kez gerçekleşti. Henri Kagan ve Kenso Soai, yüz seneyi aşkın zamandır çözülemeyen bir kimya bilmecesine yanıt getirdi. Homokiralite kendiliğinden nasıl ortaya çıkabilir? Geliştirdikleri kimyasal tepkimeler olağanüstü" ifadelerini kullandı.

Açıklamada, iki bilim insanının keşiflerinin "ilaç üretiminde kullanılacak tepkimeleri tasarlayan kimyagerler için belirleyici olduğu" kaydedildi.

"Soai tepkimesi" olarak bilinen kimyasal tepkime, ismini bilim insanının deneyinden alıyor.