Çocuklarda yapay zekâ kullanımına yaşa göre kademeli yaklaşım

Model kapsamında okul öncesi ve ilkokul döneminde üretken yapay zekânın sınıf içinde öğrenci tarafından kullanımına yer verilmezken, ortaokul döneminde öğretmen rehberliğinde bilinçli, eleştirel, etik ve üretken yapay zekâ kullanımını içeren bir okuryazarlık süreci yürütülüyor. Lise döneminde ise öğrencilerin yapay zekâyı araştırma, üretim ve problem çözme kapasitelerini destekleyen bir araç olarak kullanmaları amaçlanıyor.

Yeni modelde kodlama, algoritmik düşünme ve dijital farkındalık gibi teknoloji okuryazarlığı eğitimlerinin de devam etmesi planlanıyor. Ölçme ve değerlendirme süreçlerinde ise yalnızca ortaya çıkan ürün veya metin değil, öğrencinin araştırma, düşünme ve gerekçelendirme süreçleri de dikkate alınıyor.

Dr. Özlem Koç, eğitimde yenilikçi teknolojileri takip ettiklerini ve yapay zekânın eğitimi dönüştüren önemli teknolojilerden biri olduğunu söyledi. Teknoloji gelişse de eğitimin merkezinde insanın bulunduğunu vurgulayan Koç, doğru teknolojinin doğru yaş grubu ve doğru pedagojik yöntemle kullanılmasını esas aldıklarını belirtti.

Okul öncesi ve ilkokul öğrencilerinin sınıf içinde üretken yapay zekâ kullanımını sınırlandırdıklarını ifade eden Koç, bu yaş döneminde çocukların kendi düşünme becerilerini geliştirmesinin öncelikli olduğunu söyleyerek şu ifadeleri kullandı:

"Bu yaş grubu, düşünme becerilerinin oluştuğu, okumayı, yazmayı, insan etkileşimini ve yaşam becerilerini kazandıkları bir dönem. Bir problemi ele almak, bu problemle uğraşmak ve problemi çözebilmek için çaba göstermek önemli. Bu çaba eğitimde ‘üretken çaba’ olarak geçiyor. Bu zorlanmayı yaşamaları, öğrenmenin temelini oluşturuyor. Biz bu zorlanma sürecinin ve düşünme becerilerinin yapay zekâ tarafından devralınmasını istemiyoruz."

Koç, öğrencilerin problem çözme, eleştirel düşünme ve neden-sonuç ilişkisi kurma becerilerinin geliştirilmesinin önemine dikkat çekerek çocukları yapay zekânın yoğun biçimde kullanılacağı bir geleceğe hazırladıklarını belirterek şunları söyledi:

"Bu, öğrencilerimizi teknolojinin ve yapay zekânın baskın olduğu bir dünyaya hazırlamadığımız anlamına gelmiyor. Çocuklarımızı akademide, üniversitede, bilimde ve iş dünyasında yapay zekânın yoğun olarak kullanıldığı bir dünyaya hazırlıyoruz. Ancak bunu yaparken çocuklarımızın kendi düşünme becerilerinin gelişmesi ve bu becerilerin yapay zekâ tarafından devralınmaması önemli."

Ortaokul ve lisede yapay zekâ okuryazarlığı

Ortaokul ve lise döneminde yapay zekâ okuryazarlığını geliştirmeyi hedeflediklerini anlatan Koç, öğrencilerin yapay zekânın ürettiği bilgiyi sorgulayabilen, yanlış bilgi ve yanlılığını değerlendirebilen ve etik boyutunu ele alabilen bir beceriyle teknolojiyi kullanmasını amaçladıklarını belirtti.

Koç, "Ortaokul ve lise grubunda yapay zekâ okuryazarlığını geliştirdiğimiz, öğrencilerimizi güçlendirdiğimiz ve öğrencinin yapay zekâya ihtiyaç duymadan düşünebildiği; ihtiyaç duyduğunda da yapay zekâyı düşünme kabiliyetini artıracak, güçlendirecek ve bu süreci verimli hale getirebilecek şekilde kullanmayı öğrendiği bir süreci hedefliyoruz. Bunun için de bu sınırlamayı koyuyoruz" açıklaması yaptı.

Pedagojik karar öğretmende kalıyor

Öğretmenlerin yapay zekâdan ders planlama, materyal geliştirme ve öğrenme süreçlerini zenginleştirme gibi alanlarda yararlanmalarını desteklediklerini belirten Koç, pedagojik kararların ise yapay zekâya devredilmeyeceğini söyledi. Sözlerini şöyle sürdürdü:

"Metodbox platformumuzda öğretmenlerimiz için yapay zekâ asistanlarıyla ihtiyaç duydukları verilere ulaşabildikleri, bu verileri değerlendirebildikleri ve alternatifleri yapay zekânın sunduğu bir süreci destekliyoruz. Ancak burada kritik bir ayrım var. Pedagojik değerlendirme, bağlamı yorumlama, öğrenciyi değerlendirme, yani pedagojik karar verme yetkisini öğretmenden yapay zekâya devretmiyoruz. Bu yetki her zaman öğretmende kalması gerekiyor."

Ailelere yapay zekâ okuryazarlığı desteği

Çocukların evde yapay zekâ kullanımı konusunda ailelerin de sürece dahil edilmesi gerektiğini belirten Koç, ebeveynlere yapay zekâ ve eleştirel yapay zekâ okuryazarlığı kazandırmaya yönelik çalışmalar yürüttüklerini söyledi.

BAU Mütevelli Heyet Başkanı Eğitim Danışmanı Doç. Dr. Ergün Akgün de yapay zekâ kullanımında okul ve ailenin birlikte hareket etmesinin önemine dikkat çekti. Akgün, bütün yaş gruplarına yönelik, yapay zekânın evde eğitim amaçlı kullanımına ilişkin bir platform oluşturduklarını belirterek velilere yaşa uygun kullanım konusunda yönlendirmeler yaptıklarını ifade etti.

Özellikle okul öncesi dönemde yapay zekâ kullanımını sınırlandırırken çocuklara yapay zekânın ne olduğunun anlatılacağını belirten Akgün, bu yaş grubunda yapay olan ile gerçek arasındaki ayrımın kurulmasının önemine dikkat çekti.

Akgün, "Örneğin okul öncesi dönemde bir çocuğun yapay zekâ kullanımını engelleyeceğiz ancak yapay zekâyı anlatacağız. Yapay olanla gerçeğin ne olduğunu anlatarak başlayacağız. Çünkü bu yaş grubundaki çocuklar henüz yapay ve gerçek arasındaki ayrımı tam olarak yapamayabiliyor. Gece rüyasında gördüğü bir kâbusu çocuk bütün gün yaşayabiliyor. Yapay ve gerçek ayrımını anlatmaya başladığımızda aslında ileride kullanacağı yapay zekânın da temellerini atmış olacağız" dedi.

Güvenli bilgi teknolojileri kullanımının önemine vurgu yapan Akgün, bilgisayar ve eğitim teknolojilerinin kullanımını yasaklamadıklarını, doğru amaç ve araçlarla kullanılmasını teşvik ettiklerini söyledi.

"Bahçeşehir Kolejleri bu konuda hem öncü hem politika yapıcı hem de uygulayıcı konumda. Biz bilgisayar kullanımını ve eğitim teknolojilerinin kullanımını yasaklamıyoruz. Kesinlikle teşvik ediyoruz. Ancak doğru amaçlarla ve doğru araçlarla kullanılmasını önemsiyoruz" şeklinde konuştu.

Son olarak, Metodbox uygulamasıyla farklı yaş gruplarının farklı özelliklerdeki bilgi ve iletişim teknolojileri altyapısını kazanmasını sağladıklarını ifade etti.